چگونه است . پس از آن دربارهء آنچه در خواب مىبينيم رأى دهيم . سوفسطائى خواب را هم بىحقيقت و واقعيت مىداند و بيدار را از خوابيده فرق نمىگذارد و آنچه در بيدارى و خواب ديده مىشود هر دو در نظر او از حيث باطل و بىحقيقت بودن يكسان است . خواب و خواب ديدن در دروس آينده تعريف خواهد شد . اكنون همين قدر دربارهء خواب ديدن گوييم كه انسان بسيارى از انديشه‌ها و پندارها و خواسته‌هاى بيداريش را در خواب مىبيند ؛ ولى هر خوابى كه مىبيند بدين‌سان است يا خواب ديدنهاى بىسابقه هم دارد كه در بيدارى به وقوع مىپيوندد ؟ و بسيارى از خوابها اطلاع به نهانيها و اخبار از گذشته‌ها و اعلام به امور آينده است كه اصلا هيچ‌يك از آنها در دل خواب بيننده خطور نمىكرد . كمتر كسى باشد كه براى او در دوران زندگانيش كم و بيش اين‌گونه خوابها پيش نيامده باشد . علاوه اين كه به تنويم مغناطيسى « 1 » بيدار را خواب مىكنند و در آن حال از وى پرسشهايى شگفت مىكنند و پاسخهايى درست از وى مىشنوند . اين عمل در اين عصر جهانگير شده است و دانشمندان اسلامى و غير اسلامى در اين موضوع كتابها نوشته‌اند و وقايعى كه براى ايشان و يا براى ديگران از اين راه پيش آمده جمع و تأليف كرده‌اند و شايد در دروس ما هم پيش بيايد . بايد از سوفسطايى بپرسيم كه اين خواب ديدنهاى مطابق واقع چيست و در عالم خواب ، مشاهده كردن وقايع آينده و آنچنان كه در خواب مشاهده شد در بيدارى پديد مىآيد ، چگونه است ؟ اين همه حقيقت را چگونه مىشود باطل دانست ؟ ! سؤال ديگر از سوفسطايى پيش مىآيد كه شما يك جا گفتيد راهى براى ادراك جز حواس نيست ، و در جاى ديگر گفتيد انسان آنچه را در خواب مىبيند شك در حق بودن آن ندارد با اين كه حق نيست . پس از اين حرف دوم ، خودتان اعتراف كرده‌ايد كه

--> ( 1 ) . Hypnotisme